سيري در نهج البلاغه

khadem

سيري در نهج البلاغه

مطالب بخش اول - كتابی شگفت -از صفحه 1 تا صفحه -31 اين مجموعه نفيس -3 سيد رضی و نهج البلاغه -4 دو امتياز -7 زيبائی -7 تاثير و نفوذ -9 اعترافات . . . -11 در آئينه اين عصر -17 شاهكارها -22 امرء القيس -25 علی در ميدانهای گوناگون -26 مباحث و موضوعات در نهج البلاغه -30 نگاهی كلی به مباحث و مسائل نهج البلاغه -31 بخش دوم - الهيات و ماوراء الطبيعه -از صفحه 33 تا صفحه -77 الهيات و ماوراء الطبيعه . . . -35 توحيد و معرفت -35 اعتراف تلخ -38 عقل شيعی -40 ارزش تعقلات فلسفی در مسائل ماوراء الطبيعی -45 ارزش مطالعه در آثار و آيات -52 مسائل تعلقی محض -53 ذات و صفات پروردگار . . . -57 ذات حق -58 وحدت حق ، وحدت عددی نيست -60 اوليت و آخريت و ظاهريت و باطنيت حق -63 مقايسه و داوری . . . -68 نهج البلاغه و انديشه‏های كلامی -69 نهج البلاغه و انديشه‏های فلسفی -71 نهج البلاغه و انديشه‏های فلسفی غرب -76 بخش سوم - سلوك و عبادت -از صفحه 79 تا صفحه -98 سلوك و عبادت . . . -81 عبادت در اسلام -81 درجات عبادتها -82 تلقی نهج البلاغه از عبادت -84 عبادت آزادگان -86 ياد حق -86 حالات و مقامات -88 شب مردان خدا -88 ترسيم چهره عبادت و عباد در نهج البلاغه -91 شب زنده‏داريها -92 واردات قلبی -93 گناه زدائی -96 درمان اخلاقی -97 انس و لذت -97
بخش چهارم - حكومت و عدالت -از صفحه 99 تا صفحه -135 حكومت و عدالت . . . -101 نهج البلاغه و مساله حكومت -101 ارزش و اعتبار -103 ارزش عدالت -108 نتوان تماشاچی صحنه‏های بيعدالتی بود -114 عدالت نبايد فدای مصلحت بشود -115 اعتراف به حقوق مردم . . . -118 كليسا و مساله حق حاكميت -119 منطق نهج البلاغه -124 حكمران امانتدار است نه مالك -127 بخش پنجم - اهل بيت و خلافت -از صفحه 137 تا صفحه -185 اهل بيت و خلافت . . . -139 سه مساله اساسی -139 مقام ممتاز اهل البيت -140 احقيت و اولويت . . . -146 نص و وصيت -146 لياقت و فضيلت -151 قرابت و نسب -152 انتقاد از خلفاء . . . -156 ابوبكر -158 عمر -160 عثمان . . . -165 نقش ماهرانه معاويه در قتل عثمان -167 سكوت تلخ . . . -176 اتحاد اسلامی -178 دو موقف ممتاز -183 بخش ششم - موعظه و حكمت -از صفحه 187 تا صفحه -254 مواعظ بی نظير . . . -189 مقايسه با ساير مواعظ -189 موعظه و حكمت -193 موعظه و خطابه -194 عمده‏ترين بخشهای نهج البلاغه -198 عناصر موعظه‏ای نهج البلاغه -199 با منطق علی آشنا شويم -199 تقوا -200 تقوا مصونيت است نه محدوديت -206 تقوا و مصونيت -206 تعهد متقابل -208 زهد و پارسائی . . . -210 زهد اسلامی و رهبانيت مسيحی -214 دو پرسش -215 سه اصل يا سه پايه زهد اسلامی -218 زاهد و راهب . . . -221 زهد و ايثار -223 همدردی -225 زهد و آزادگی . . . -231 زهد و معنويت . . . -239 زهد و عشق و پرستش -239 عبارت بوعلی -243 تضاد دنيا و آخرت -244 زهد : برداشت كم برای بازدهی زياد -247
بخش هفتم - دنيا و دنيا پرستی -از صفحه 255 تا صفحه -316 دنيا و دنيا پرستی . . . -257 نهج البلاغه و ترك دنيا -257 خطری كه غنائم به وجود آورد -258 سكر نعمت -261 وجهه عام سخن مولی -262 زبان مخصوص هر مكتب -263 دنيای مذموم -264 رابطه انسان و جهان -266 منطق اسلام -267 ارزش دنيا از نظر قرآن و نهج البلاغه -275 وابستگيها و آزادگيها . . . -284 منطق اكزيستانسياليستی -291 آيا تكامل از خود بی خود شدن است ؟ -291 خود زيانی و خودفراموشی . . . -294 خوديابی و خدايابی -299 نقش عبادت در بازيابی خود -303 نكاتی چند . . . -306 تضاد دنيا و آخرت -306 تابع گرائی و متبوع گرائی -308 چنان باش كه هميشه زنده‏ای و چنان باش كه فردا می‏ميری -310

YADEYAR

بسم الله الرحمن الرحیم

معاويه بن ابی سفيان كه سرسخت ترين دشمنان علی (علیه السلام) بود به زيبايی و فصاحت‏
خارق العاده سخن او معترف بود .
محقن بن ابی محقن به علی ( ع ) پشت می‏كند و به معاويه رو می‏آورد و
برای اين كه دل معاويه را كه از كينه علی ( ع ) می‏جوشد خرسند سازد گفت :
از نزد بی زبانترين مردم به نزد تو آمدم .
آنچنان اين چاپلوسی مشمئز كننده بود كه خود معاويه او را ادب كرد .
گفت : وای بر تو ! علی بی زبانترين افراد است ؟ !

قريش پيش از علی ازفصاحت آگاهی نداشت ، علی به قريش درس فصاحت آموخت .

سیری در نهج البلاغه صفحه 9

YADEYAR

بسم الله الرحمن الرحیم

خاصيت همه جانبه بودن سخن علی و روح علی مطلبی نيست كه تازه كشف شده‏ باشد ، مطلبی است كه حداقل از هزار سال پيش اعجابها را بر می‏انگيخته‏ است . سيد رضی كه به هزار سال پيش تعلق دارد ، متوجه اين نكته و شيفته‏ آن است ، می‏گويد :
" از عجايب علی كه منحصر به خود اوست و احدی با او در اين جهت‏ شريك نيست اينست كه وقتی انسان در آن گونه سخنانش كه در زهد و موعظه‏ و تنبه است تامل می‏كند ، و موقتا از ياد می‏برد كه گوينده اين سخن ، خود ، شخصيت اجتماعی عظيمی داشته و فرمانش همه جا نافذ و مالك الرقاب عصر خويش بوده است ، شك نمی‏كند كه اين سخن از آن كسی است كه جز زهد و كناره گيری چيزی را نمی‏شناسد و كاری جز عبادت و ذكر ندارد ، گوشه خانه يا دامنه كوهی را برای انزوا اختيار كرده ، جز صدای‏ خود چيزی نمی‏شنود و جز شخص خود كسی را نمی‏بيند و از اجتماع و هياهوی آن‏ بی خبر است . كسی باور نمی‏كند كه سخنانی كه در زهد و تنبه و موعظه تا اين حد موج دارد و اوج گرفته است از آن كسی است كه در ميدان جنگ تا قلب لشكر فرو می‏رود ، شمشيرش در اهتزاز است و آماده ربودن سر دشمن‏ است ، دليران را به خاك می‏افكند و از دم تيغش خون می‏چكد ، و در همين‏ حال اين شخص زاهدترين زهاد و عابدترين عباد است " .
سيد رضی آنگاه می‏گويد :
" من اين مطلب را فراوان با دوستان در ميان می‏گذارم و اعجاب آنها را بدين وسيله بر می‏انگيزم " .

شيخ محمد عبده نيز تحت تاثير همين جنبه نهج البلاغه قرار گرفته است ،
تغيير پرده‏ها در نهج البلاغه و سير دادن خواننده ، به عوالم گوناگون بيش‏ از هر چيز ديگر مورد توجه و اعجاب او قرار گرفته است چنانكه خود او در مقدمه شرح نهج البلاغه اظهار می‏دارد .

سیری در نهج البلاغه صفحات 27 /28(شهید مطهری)

ghoghnus

ما شيعيان بايد اعتراف كنيم كه بيش از ديگران درباره كسي كه افتخار نام پيروي او را داريم ظلم و لااقل كوتاهي كرده‏ايم ، اساسا كوتاهيهاي ما ظلم است . ما نخواسته و يا نتوانسته‏ايم علي را بشناسيم ...
آيا اگر نهج البلاغه از ديگران مي‏بود با او همين گونه رفتار مي‏شد ؟ ... Shocked

نهج البلاغه، ص37/38

YADEYAR

بسم الله الرحمن الرحیم

خداوند هر چه را بخواهد باشد می‏گويد " باش " پس وجود می‏يابد
این گفتن، آوازی كه دروازه گوشها را بكوبد و يا فريادی كه شنيده شود ، نيست‏
سخن او فعل او است

کتاب سیری در نهج البلاغه شهید مطهری صفحه 70

YADEYAR

بسم الله الرحمن الرحیم

نهج البلاغه در تاريخ فلسفه شرق سهم عظيم دارد صدر المتالهين كه انديشه‏ های حكمت الهی را دگرگون ساخت ، تحت تاثير عميق كلمات علی عليه‏السلام بود ، روش او در مسائل توحيدبراساس استدلال از ذات به ذات ، و از ذات بر صفات و افعال است و همه اينها مبتنی است بر صرف الوجود بودن واجب ، و آن بر پايه يك سلسله اصول كلی ديگر كه در فلسفه عامه او مطرح است ، بنا شده است .حكمت الهی شرق از بركت معارف اسلام بارور شد و استحكام يافت و بر يك سلسله اصول و مبادی خلل ناپذير بنا شد ، ولی حكمت الهی غرب از اين‏ مزايا محروم ماند .
گرايش به فلسفه مادی در غرب علل و موجبات فراوانی‏ دارد كه اكنون مجال شرح آنها نيست ، به عقيده ما علت عمده آن ناتوانی و نارسائی مفاهيم حكمت الهی غرب بود اگر كسی بخواهد
مقايسه‏ای در زمينه‏ بحث هائی كه در اين دو سه فصل اشاره شدبه عمل آورد لازم است در اطراف برهان وجودی كه از" آنسلم مقدس " تا دكارت و اسپينوزا و لايب نيتس وكانت و غيره به بحث و رد و قبول آن‏ پرداخته‏اند ، مطالعه كند و آنگاه آنرا با برهان صديقين صدرالمتالهين كه‏ از
انديشه‏های اسلامی و مخصوصا كلمات علی ( ع ) الهام يافته است مقايسه‏ نمايد تا ببيند :
" تفاوت ره از كجا است تا به كجا ؟ "

کتاب سیری در نهج البلاغه شهید مطهری

YADEYAR

آخر ، هر پرسشی‏ جائی دارد!!

بسم الله الرحمن الرحیم

مردی از بنی اسد از اصحاب علی ( ع ) از آن حضرت می‏پرسد :چطور شد كه قوم شما ، شما را از خلافت باز داشتند و حال آنكه شما شايسته ‏تر بوديد ؟
اميرالمؤمنان ( ع ) به پرسش او پاسخ گفت . اين پاسخ همان است كه به‏عنوان خطبه 160 در نهج البلاغه مسطور است ، علی ( ع ) صريحا در پاسخ گفت‏در اين جريان جز طمع و حرص از يك طرف ، و گذشت ( بنا به مصلحتی ) ازطرف ديگر ، عاملی در كار نبود :

اين سؤال و جواب در دوره خلافت علی ( ع ) ، درست در همان زمانی كه‏علی ( ع ) با معاويه و نيرنگهای او درگير بود واقع شده است ،اميرالمؤمنين ( ع ) خوش نداشت كه در چنين شرائطی اين مساله طرح شود ،لهذا به صورت ملامت گونه‏ای قبل از جواب به او گفت ، كه آخر ، هر پرسشی‏جائی دارد ، حالا وقتی نيست كه درباره گذشته بحث كنيم ، مساله روز ما مساله معاويه است و هضم الخطب فی ابن ابی سفيان . . . اما در عين حال‏همانطور كه روش معتدل وهميشگی او بود از پاسخ دادن و روشن كردن حقايق گذشته‏ خودداری نكرد .

در خطبه " شقشقيه " صريحا می‏فرمايد : حق موروثی‏ خود را می‏ديدم كه به غارت برده می‏شود .بديهی است كه مقصود از وراثت ،وراثت فاميلی و خويشاوندی نيست ،

مقصود وراثت معنوی و الهی است.

کتاب سیری در نهج البلاغه شهید مطهری صفحه 150

YADEYAR

تفاوت موعظه و حکمت از نگاه استاد مطهری

تفاوت موعظه و حكمت در اينست كه حكمت تعليم است و موعظه تذكر ،حكمت برای آگاهی است و موعظه برای بيداری ، حكمت مبارزه با جهل است وموعظه مبارزه با غفلت ، سر و كار حكمت با عقل و فكر است و سر و كار موعظه با دل و عاطفه ، حكمت ياد می‏دهد و موعظه يادآوری می‏كند ، حكمت برموجودی ذهنی می‏افزايد و موعظه ذهن را برای بهره برداری از موجودی خودآماده می‏سازد ، حكمت چراغ است و موعظه باز كردن چشم است برای ديدن ، حكمت برای انديشيدن است و موعظه برای به‏ خود آمدن ، حكمت زبان عقل است و موعظه پيام روح . از اينرو شخصيت‏ گوينده در موعظه نقش اساسی دارد ، بر خلاف حكمت . در حكمت روحها بيگانه وار با هم سخن می‏گويند و در موعظه حالتی شبيه جريان برق كه يك‏ طرف آن گوينده است ، و طرف ديگر شنونده به وجود می‏آيد و از اين رو در اينگونه از سخن است كه" اگر از جان برون آيد نشيند لاجرم بر دل "، و گرنه از گوش شنونده تجاوز نمی‏كند . درباره سخنان موعظه‏ای گفته شده‏است : " الكلام اذا خرج من القلب دخل فی القلب و اذا خرج من اللسان لم‏ يتجاوز الاذان" سخن اگر از دل برون آيد و پيام روح باشد در دل نفوذ می‏كند اما اگر پيام روح نباشد و صرفا صنعت لفظی باشد از گوشها آنطرفتر نمی‏رود.

سیری در نهج البلاغه شهید مطهری صفحه 193